หาของจากงาน OTOP หรือชุมชนมาขายออนไลน์ เริ่มยังไง

เสาร์อาทิตย์ที่ผ่านมา คุณเดินงาน OTOP ในจังหวัด เจอสบู่สมุนไพรกลิ่นหอมจากแผงเล็ก ๆ ท้ายแถว ลองดมแล้วชอบ ถามราคาก็ไม่แพง ถ่ายรูปเก็บไว้ในมือถือ คิดในใจว่าเอาไปขายต่อออนไลน์ได้แน่ ๆ

กลับถึงบ้าน เปิดรูปในมือถือมาดูอีกที ก็ไม่รู้จะเริ่มตรงไหน จะกลับไปซื้อกี่ชิ้นดี จะคุยราคาส่งยังไง เจ้าของแผงจะส่งของให้ทุกเดือนไหม สุดท้ายรูปก็ถูกดองอยู่ในอัลบั้ม ไม่ได้ทำอะไรต่อ

เรื่องแบบนี้เกิดกับแม่ค้าหลายคน ไม่ใช่เพราะของไม่ดี แต่เพราะไม่มีขั้นตอนที่ชัดว่าจะเปลี่ยนของที่เจอในงานให้กลายเป็นสินค้าในร้านออนไลน์ได้ยังไง

ของจากงาน OTOP หรือชุมชนน่าสนใจเพราะไม่ซ้ำกับที่ขายเกลื่อนในตลาดออนไลน์อยู่แล้ว มีเรื่องราวของคนทำ มีความเป็นของแท้ในพื้นที่ ต่างจากของโรงงานที่ทุกร้านมีเหมือนกันหมด แต่จุดที่ทำให้แม่ค้าส่วนใหญ่ไปไม่ถึงขั้นขายจริงคือไม่มีสูตรคุยกับเจ้าของแผง ไม่รู้จะถามอะไรก่อนตกลง กลัวถามราคาส่งแล้วโดนมองว่าต่อรอง

อีกเรื่องคือกลัวซื้อมาเยอะแล้วขายไม่ออก เพราะของพวกนี้ส่วนใหญ่ไม่มีใบเสร็จคืนของ ต่างจากซื้อจากแพลตฟอร์มขายส่งที่คืนได้ พอกลัวเสียเงินก็เลยไม่กล้าเริ่ม ทั้งที่จริง ๆ มีวิธีทดลองก่อนสต๊อกเยอะได้เหมือนกัน

ก่อนเดินงาน ตั้งเกณฑ์เลือกของไว้ล่วงหน้า

เดินงานแบบไม่มีเกณฑ์ จะได้แต่ของที่ถูกใจตอนนั้น แต่พอกลับมาคิดจริงจังกลับใช้ไม่ได้ ก่อนออกจากบ้าน ตั้งเกณฑ์ไว้สี่ข้อนี้ก่อน

ข้อแรก ผลิตซ้ำได้ ถามเจ้าของแผงตรง ๆ ว่าถ้าสั่งเดือนละร้อยชิ้น ทำทันไหม บางเจ้าทำเป็นงานอดิเรก ทำแค่ล็อตเดียวก็หมด แบบนี้ไม่เหมาะเอามาขายประจำ เอาไว้ขายเป็นของพิเศษครั้งเดียวพอ

ข้อสอง ขนส่งได้โดยไม่บุบ ของที่แตกง่าย เช่น เซรามิกบางเฉียบ หรือของที่ละลายง่ายอย่างขนมที่ไม่มีสารกันเสีย ต้องคิดเรื่องแพ็กเพิ่ม ถ้าคิดแล้วค่าแพ็กแพงกว่าตัวสินค้า ให้ข้ามไปเลย

ข้อสาม ไม่ซ้ำกับของที่ขายเกลื่อนอยู่แล้ว ลองเปิดมือถือค้นชื่อสินค้าในแอปที่ขายอยู่ตอนอยู่ในงานเลย ถ้าเจอร้านเดียวกันเป๊ะขายอยู่แล้วสิบร้าน ของชิ้นนั้นจะแข่งราคาลำบาก เลือกของที่มีจุดต่างชัด เช่น สูตรเฉพาะ วัตถุดิบท้องถิ่น หรือบรรจุภัณฑ์ที่ไม่เหมือนใคร

ข้อสี่ มีเรื่องเล่าได้จริง ถามเจ้าของแผงว่าใครทำ ทำมากี่ปี วัตถุดิบมาจากไหน คำตอบพวกนี้เอาไปใช้เขียนแคปชันขายต่อได้ทันที ถ้าเจ้าของแผงตอบไม่ได้เลยว่าของมาจากไหน ให้ระวังไว้ก่อน อาจเป็นของที่รับมาขายต่ออีกทีโดยไม่ได้ทำเอง

เดินงานให้ครบทุกซอกก่อนตัดสินใจ อย่าหยุดที่แผงแรกที่ถูกใจ เพราะงาน OTOP ขนาดใหญ่มักมีแผงคล้ายกันหลายเจ้า ราคาและคุณภาพต่างกันได้มาก เดินดูให้ทั่วก่อนค่อยกลับไปคุยราคาส่งกับเจ้าที่ถูกใจที่สุด

คุยกับเจ้าของแผงยังไงให้ได้ราคาส่งจริง

ราคาที่ติดป้ายในงานคือราคาขายปลีกให้คนเดินงานซื้อกลับบ้าน ไม่ใช่ราคาที่จะเอาไปทำกำไรต่อได้ ต้องเปิดปากถามราคาส่งตรง ๆ

ประโยคที่ใช้ได้จริง คือพูดตรง ๆ ว่าตั้งใจเอาไปขายต่อ ไม่ใช่ซื้อไปใช้เอง

"พี่คะ สนใจเอาไปขายต่อในเพจค่ะ ถ้าซื้อทีละสิบชิ้นขึ้นไป มีราคาส่งไหมคะ"

ส่วนใหญ่เจ้าของแผงยินดีคุยด้วย เพราะเขาก็อยากได้ช่องทางขายเพิ่มเหมือนกัน สิ่งที่ต้องถามต่อให้ครบมีสามเรื่อง

หนึ่ง ราคาส่งเริ่มที่จำนวนเท่าไหร่ บางเจ้าลดราคาให้ตั้งแต่สิบชิ้น บางเจ้าต้องห้าสิบชิ้นขึ้นไปถึงจะลด ถ้าจำนวนขั้นต่ำสูงเกินกำลังที่ขายได้ต่อเดือน ให้ต่อรองขอจำนวนน้อยลงในราคาที่ใกล้เคียงราคาส่งก่อน

สอง ส่งของมาให้ที่บ้านได้ไหม หรือต้องไปรับเอง ถ้าอยู่ต่างจังหวัดกัน ค่าส่งของจากแผงมาถึงร้านต้องเอามาคิดรวมในต้นทุนด้วย

สาม ถ้าสั่งซ้ำเดือนหน้า ราคาจะเท่าเดิมไหม บางเจ้าตั้งราคาช่วงมีงานอย่างหนึ่ง พอหมดงานราคาขึ้น ถามให้ชัดตั้งแต่ครั้งแรกกันงงทีหลัง

ขอเบอร์โทรหรือไลน์เจ้าของแผงไว้ทุกครั้ง แม้จะยังไม่ได้ตัดสินใจซื้อ เพราะงาน OTOP ไม่ได้จัดทุกสัปดาห์ พลาดครั้งนี้อาจต้องรอเป็นเดือนกว่าจะเจอแผงเดิมอีกครั้ง ถ้าเจ้าของแผงไม่มีไลน์ ให้ขอถ่ายรูปนามบัตรหรือป้ายชื่อร้านเก็บไว้ อย่างน้อยมีชื่อจริงและเบอร์โทรให้ตามได้ทีหลัง

ซื้อทดลองก่อนสต๊อกเยอะ

อย่าเพิ่งซื้อเยอะในครั้งแรก ต่อให้ราคาส่งจะถูกลงเมื่อซื้อเยอะก็ตาม เพราะยังไม่รู้ว่าลูกค้าจริงจะชอบไหม

จำนวนที่พอดีสำหรับทดลองคือสิบถึงยี่สิบชิ้น พอกลับมาถึงร้าน ให้ทำสามอย่างนี้ก่อนเปิดขายจริง

ถ่ายรูปสินค้าให้ดูน่าซื้อ ไม่ใช่ถ่ายแบบเดียวกับตอนอยู่บนแผงในงาน เพราะแสงในงานกับแสงหน้าจอลูกค้าคนละแบบกัน

ลองใช้เองหรือให้คนใกล้ตัวลองก่อน ถ้าเป็นของกิน ให้ชิมดูรสชาติสม่ำเสมอไหมเมื่อเทียบกับที่ชิมตอนอยู่ในงาน บางทีของทำมือแต่ละล็อตรสชาติไม่เท่ากัน ต้องรู้ไว้ก่อนโพสต์ขาย

โพสต์ขายแบบจำนวนจำกัดก่อน เขียนตรง ๆ ว่า "ล็อตแรกมีจำกัด" ไม่ใช่โกหก แต่เป็นการทดลองตลาดจริง ถ้าขายหมดในสามวัน แปลว่าของนี้ไปต่อได้ ค่อยติดต่อสั่งล็อตใหญ่ขึ้น

ถ้าล็อตแรกขายไม่หมดภายในสองสัปดาห์ ให้กลับไปดูว่าปัญหาอยู่ตรงไหน ราคาสูงไป รูปไม่ดึงดูด หรือของจริง ๆ ไม่ได้ตรงใจคนซื้อออนไลน์เท่าที่คิดตอนอยู่ในงาน อย่าเพิ่งสั่งล็อตสองถ้ายังตอบคำถามนี้ไม่ได้

เช็คเรื่องฉลากกับ อย. ก่อนวางขายจริง

ของกินและของใช้บนผิวหนัง เช่น สบู่ ครีม เครื่องสำอาง มีกฎเรื่องฉลากที่ต้องเช็คก่อนวางขายจริงจัง ไม่ใช่แค่ขายในงานได้ก็เอามาขายออนไลน์ได้เลย

ถามเจ้าของแผงตรง ๆ ว่าสินค้ามีเลขที่จดแจ้งหรือเลข อย. หรือยัง ถ้ามีแล้ว ขอดูรูปฉลากที่มีเลขชัด ๆ เก็บไว้ ใช้เป็นหลักฐานได้ถ้าลูกค้าถามหรือแพลตฟอร์มขอตรวจ

ถ้ายังไม่มีเลข อย. อย่าเพิ่งวางขายแบบเป็นล็อตใหญ่ในแพลตฟอร์มที่มีการตรวจสอบเข้มอย่าง Shopee เพราะโดนระงับสินค้าได้ ให้ถามเจ้าของแผงว่ากำลังอยู่ระหว่างขอไหม ถ้าอยู่ระหว่างขอ รอให้เสร็จก่อนค่อยเปิดขายเต็มรูปแบบ

ของที่ไม่ต้องมี อย. เช่น ผ้าทอ เครื่องจักสาน ของแต่งบ้าน ข้ามขั้นตอนนี้ไปได้เลย แต่ถ้าเป็นของกินหรือของทาผิว อย่าข้ามขั้นตอนนี้เด็ดขาด เพราะเสี่ยงทั้งเรื่องกฎหมายและความปลอดภัยของลูกค้าจริง ๆ ถ้าลูกค้าแพ้ผลิตภัณฑ์แล้วร้านตอบไม่ได้ว่ามีเลข อย. ไหม ความน่าเชื่อถือของร้านจะเสียไปทั้งหมด

เก็บช่องทางสั่งซ้ำ ไม่ต้องรองานหน้า

ปัญหาที่เจอบ่อยที่สุดหลังขายของจากงาน OTOP หมดล็อตแรก คือสั่งซ้ำไม่ได้ เพราะไม่มีเบอร์เจ้าของแผง หรือมีแต่โทรไปแล้วไม่รับสาย

วิธีกันปัญหานี้ตั้งแต่ต้น คือตอนคุยกับเจ้าของแผงครั้งแรก ขอเพิ่มไลน์ไว้แทนขอแค่เบอร์โทร เพราะไลน์เห็นว่าอ่านข้อความหรือยัง และแนบรูปสินค้าที่ต้องการสั่งซ้ำได้ง่ายกว่า

ถามด้วยว่านอกจากงาน OTOP เจ้าของแผงมีหน้าร้านประจำหรือขายทางไหนอีกไหม เช่น มีเพจของตัวเอง หรือฝากขายที่ร้านค้าชุมชน ถ้ามี ให้บันทึกไว้เป็นช่องทางสำรอง เผื่อครั้งหน้าติดต่อทางไลน์ไม่ได้

ตั้งปฏิทินเตือนตัวเองไว้ล่วงหน้าสองสัปดาห์ก่อนของจะหมด อย่ารอให้ของหมดแล้วค่อยทักไปสั่ง เพราะของทำมือส่วนใหญ่ใช้เวลาผลิตหลายวัน ถ้าทักตอนของหมดแล้ว ร้านจะมีช่วงที่ไม่มีของขายคั่นอยู่ระหว่างรอ ลูกค้าที่เคยซื้อจะรู้สึกว่าร้านของหายบ่อย แล้วเปลี่ยนไปซื้อร้านอื่นแทน

ของจริงจากหน้าร้าน

ลองดูตัวอย่างสมมติของแม่ค้าที่เจอสบู่สมุนไพรในงาน OTOP ราคาป้ายหน้างานอยู่ที่ก้อนละ 60 บาท

พอถามราคาส่งตรง ๆ เจ้าของแผงลดให้เหลือก้อนละ 35 บาท เมื่อซื้อตั้งแต่ยี่สิบก้อนขึ้นไป แม่ค้าซื้อทดลองยี่สิบก้อนแรก จ่ายไป 700 บาท

ตั้งราคาขายที่ก้อนละ 89 บาท หักค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์ม 8 เปอร์เซ็นต์ประมาณ 7 บาท เหลือกำไรต่อก้อน 39 บาท

ล็อตแรกยี่สิบก้อน ถ้าขายหมด ได้กำไรรวม 780 บาท จากเงินลงทุน 700 บาท คืนทุนและมีกำไรตั้งแต่ล็อตแรก ยังไม่นับว่าล็อตสองเจ้าของแผงอาจลดราคาส่งให้อีกถ้าสั่งจำนวนมากขึ้น ตัวเลขในตารางเป็นตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นวิธีคิด ราคาจริงต้องคำนวณตามของที่คุณเจอเอง

จุดที่คนพลาดบ่อย

พลาดข้อแรก ซื้อเยอะเพราะเจ้าของแผงบอกว่าลดราคาให้ถ้าซื้อทั้งลัง ราคาที่ถูกลงต่อชิ้นดูน่าดึงดูดตอนอยู่หน้างาน แต่ถ้าขายไม่ออกภายในเวลาที่สินค้าไม่เสีย จะกลายเป็นของค้างที่กินที่เก็บและกินเงินจม ให้ยึดกฎซื้อทดลองก่อนเสมอ ไม่ว่าราคาส่งจะถูกแค่ไหน

พลาดข้อที่สอง ไม่ถามเรื่องความต่างระหว่างล็อตให้ชัด สินค้าชุมชนหลายอย่างสีหรือรสชาติไม่เท่ากันทุกล็อต เพราะทำมือจริง ๆ ถ้าไม่บอกลูกค้าล่วงหน้าว่าอาจมีความต่างเล็กน้อยระหว่างล็อต พอลูกค้าได้ของที่สีเข้มกว่ารูปโพสต์นิดหน่อย จะรู้สึกว่าโดนหลอก ทั้งที่ไม่ได้ตั้งใจ

พลาดข้อที่สาม ลืมถ่ายรูปหลักฐานตอนรับของจากเจ้าของแผง ทั้งใบเสร็จและสภาพสินค้าตอนรับ ถ้าของมาไม่ตรงที่ตกลงกันไว้ หรือของเสียหายตั้งแต่ต้นทาง จะไม่มีอะไรยืนยันตอนไปคุยกับเจ้าของแผงอีกครั้ง ถ่ายรูปไว้ตั้งแต่ตอนแกะกล่องรับของ เก็บเป็นอัลบั้มแยกไว้ในมือถือ ใช้เวลาไม่ถึงนาทีแต่ช่วยได้มากถ้าเกิดปัญหาทีหลัง

สรุปสั้น ๆ

คืนนี้เปิดรูปสินค้าจากงาน OTOP ที่เคยถ่ายเก็บไว้ในมือถือ เลือกมาหนึ่งอย่างที่ยังไม่ซ้ำกับของที่ขายเกลื่อนในตลาด

พรุ่งนี้ทักไลน์หรือโทรหาเจ้าของแผงตามเบอร์ที่เก็บไว้ ถามราคาส่งตรง ๆ และถามว่าผลิตซ้ำได้ไหม

ถ้าคำตอบโอเคทั้งสองข้อ สั่งทดลองแค่สิบถึงยี่สิบชิ้นก่อน อย่าเพิ่งสั่งเยอะ แล้วค่อยตัดสินใจสั่งซ้ำจากยอดขายจริงในสองสัปดาห์แรก